ĐẢNG LẬP HIẾN

Mới xem qua cái đầu đề chắc ai ai cũng hỏi thầm: "Không biết Thông Reo bữa nay muốn nói cái gì đây?" Không, không có gì lạ. Thông Reo muốn đem cái cách cư xử của quan Khâm sứ Trung kỳ đối với các quan ta ở ngoải, mà so sánh với cái cách đãi ngộ của đảng Lập hiến đối với người trong đảng ấy thôi.

(Kiểm duyệt bỏ một đoạn dài)

Còn đảng Lập hiến ở Nam kỳ ta? Ai cũng biết cái đảng lợi hại kia còn lây lất ở đất nước nầy tới bây giờ là chỉ nhờ có hai cái cơ quan đực đột của nó là hai tờ báo La Tribune Indochinoise với Đuốc nhà Nam thê!

Ông Nguyễn Phan Long làm chủ nhiệm cho cả hai tờ báo ấy, còn ông Đào Trinh Nhất biệt hiệu Nam Chúc thì làm chủ bút cho một tờ báo Đuốc nhà Nam thôi. Hai ông nầy là hai nhơn vật trọng yếu của đảng Lập hiến, trọng yếu cho đến đỗi ta có thể nói đặng là hai tay rường cột, một cái xương sống của đảng Lập hiến kia mà. Thế mà lương hướng chẳng ra gì thì sao cho đủ sống?

Bạn đồng nghiệp Công luận của Thông Reo dọ hỏi lộn: ông Nguyễn Phan Long đâu có ăn lương của đảng tới 300. Không, lương hàng tháng của ông Long chỉ có 200 vỏn vẹn. Ông Long 200 đồng một tháng thì ông Đào Trinh Nhất ăn lương có nhiều lắm cũng chừng 190 đồng. Một trăm chín chục đồng mà lớp vợ, lớp con, lớp mèo, lớp chó, đã vậy lại một ngày ba cữ hút tiệm Thiên Phước có người làm thuốc, một tháng nuôi năm bảy bợm giấu tr m(*) để tăm mối làm mồi. Thì 190 đồng ấy thấm vào đâu, dẫu cho chị Phụ nữ ở đằng kia có châu cấp mấy cũng là không lại(**). Bị vậy mà ông mới sanh ra chứng doạ người lấy của cho vào bốt ra tù. Ông đã từng viết biết bao bài mạt sát bọn tham quan, ắt là ông cũng tự biết chỗ danh ô nan thục chớ.

Ông Nguyễn Phan Long cũng vậy, bị túng quá mà đâm liều đâm lĩnh. Ông khai trên mặt báo rằng ông có giúp sở mật thám trong vụ Đào Trinh Nhất can phạm đám Trà Ôn. Ờ! có vậy ông mới rõ: thằng nhỏ gian manh nào mà hay làm phúc bẩm bí mật cho sở lính kín ký tên A... Có vậy ông mới hay thằng tướng hiểm nguy nào mà đánh người chủ bút  của ông, là đứa ăn tiền kho bí mật (caisse noire) chớ.

Tội nghiệp! Tới lương đống mà trụy lạc cho đến thế, thì đảng Lập hiến có mang tiếng cùng chăng? Ai nấy nghĩ xem sao.

THÔNG REO

Trung lập, Sài Gòn, s. 6850 (15. 10. 1932)


 

(*) Chỗ này bản in bị nhảy chữ, từ này bị mất chữ nguyên âm, chỉ còn dạng tr m; không rõ có phải là "trộm" hay không?

(**) Đào Trinh Nhất cũng đồng thời làm chủ bút Phụ nữ tân văn.

 

© Copyright Lại Nguyên Ân