PHỤ LỤC 1

TỒN NGHI

CÁC TÁC PHẨM CÓ THỂ LÀ CỦA PHAN KHÔI

CÓ TIN ANDRÉ GIDE SẼ BỊ TRỤC XUẤT

KHỎI HỘI VĂN SĨ CÁCH MẠNG

Vừa có tin ở Nga cho hay rằng nhà đại văn hào tả khuynh Pháp André Gide [a] có lẽ sẽ bị trục xuất khỏi “Cách mệnh văn sĩ liên hiệp hội” mà ông là hội viên.

Là vì André Gide đã làm mất lòng chánh phủ Liên bang Sô-viết. Trong một quyển sách ông mới cho xuất bản đề là Retour de l' U.R.S.S. (Ở Nga về), thuật lại những đều mắt thấy tai nghe trong cuộc du lịch của ông năm xưa tại xứ sở Staline. André Gide nếu đã hết sức khen ngợi những kết quả tốt đẹp của chủ nghĩa cọng sản, trái lại ở nhiều chỗ ông cũng đã mạnh bạo vạch ra những điều lầm lạc lớn của chánh phủ Mốt-cu.

Theo lời Gide thì ở Nga sự giáo dục xếp đặt khôn khéo đến nỗi người dân nào cũng như người dân nào, nghĩa là đồng tư tưởng, đồng tín ngưỡng, đồng tri thức. Cho nên khi nói chuyện với một người, ấy là cũng như ta nói chuyện với toàn thể dân Nga. Ở Nga không có những dư luận, mà chỉ có một dư luận. Và cái dư luận ấy như đã theo một đường vạch sẵn; ra ngoài đường vạch ấy, tức sẽ mang lụy vào mình. Tại Nga, người ta ham học một cách lạ lùng, nhưng là một cái học thiếu não phê bình, tuy rằng chính đó là nơi chủ nghĩa của Karl Marx được trọng dụng. Đâu đâu cũng thấy dán hình quốc trưởng Staline. Staline tức là lẽ phải.

Rồi Gide kết luận: “Độc tài của phái vô sản, trước người ta hứa với chúng ta thế. Nhưng cứ như sự thực ngày nay thì chúng tôi rất không đồng ý với họ. Phải, độc tài; nhưng là cái độc tài của một người, chứ không phải của tất cả những người dân vô sản họp lại, những người dân Sô-viết.”

Chính vì thế mà các nhà cầm quyền nước Nga bất bình, và tác giả quyển Retour de l' U.R.S.S. bị tố cáo.

Nhưng một người vốn có cảm tình với chủ nghĩa cọng sản như André Gide, sao ngày nay lại đi nói những điều không tốt cho một chánh phủ cọng sản?

Sự nghiệp của Gide cho chúng ta biết rằng ông rất nặng tình với chủ nghĩa cá nhân. Cho nên, khi thấy chủ nghĩa cọng sản, dù sao, vẫn có một phần trọng cá nhân, ông liền đem lòng yêu mến nó. Nhưng cuộc du lịch năm trước qua nước Nga đã làm cho Gide thất vọng một cách đau đớn. Gide nhận thấy rằng, cá nhân ở đó bị vùi dập. Người ta đã không theo đúng chủ nghĩa cọng sản. Cọng sản hiểu đúng nghĩa của nó, theo Gide, tức là phải để cho cá nhân được phát triển tự do.

Thấy những chỗ sai lầm, Gide không thể làm ngơ được. Ông đã nói sự thật, dù là sự thật rất đau đớn. Nói sự thật để mong người ta đi con đường chánh: quyển Ở Nga về vì thế mà ra đời. [b]

Nguồn:

Sông Hương, Huế, s. 23 (9 Janvier 1936), tr. 1.

Chú thích

[a] André Gide (1869-1951), nhà văn Pháp, giải Nobel văn học 1947.

[b] Bài thông tin này không ký tên, tức là tác quyền thuộc tòa soạn, cũng tức là do chủ bút Phan Khôi viết.