PHỤ LỤC 1

TỒN NGHI

CÁC TÁC PHẨM CÓ THỂ LÀ CỦA PHAN KHÔI

CUỘC TẨY CHAY MỘT CỬA HÀNG BOMBAY Ở HUẾ

Cũng ngày 27, tại Huế lại xảy ra một việc làm cho quang cảnh thành phố náo động lạ thường, mãi đến 12 giờ khuya mới dứt.

Số là chiều 26, có mấy học sinh một trường tư thục, nhân đi chơi phố Paul Bert, thấy một người đàn bà vào mua hàng trong một hiệu Bombay ở giữa phố ấy, không hiểu vì lẽ gì, bị người Ấn Độ đứng bán đối đãi rất bạo ngược, liền vào can thiệp. Người Ấn Độ kháng cự lại, bên nầy học sinh cũng không chịu nhường, nhưng sau, họ lui.

Câu chuyện tưởng đến đấy là hết.

Không ngờ, họ lui, là để về rủ thêm anh em, đến tính bề quyết liệt. Đứng bên kia đường phố, học sinh chốc chốc ném đá vào hiệu Bombay làm hư hại hết nhiều cửa kính. Cảnh sát đến can thiệp, và có vài học sinh liền bị bắt.

Cuộc “phá phách” qua đến chiều ngày 27 thì trở nên nghiêm trọng. Những truyền đơn đánh máy thấy phát, rải, hô hào tẩy chay cửa hàng của người Ấn Độ đã bạc đãi một người đàn bà An Nam. Học sinh kéo đến trước hiệu Bombay mỗi lúc một đông, dần dần cả phố Paul Bert đầy nghịt những người. Các nhà chức trách đến, trong có cả quan Sứ Lavigne. Lại một học sinh nữa bị bắt, nhưng được thả ngay, cùng với hai người hôm qua.

Công chúng vẫn chưa chịu giải tán, và tối đến càng đông. Những viên đá, từ đâu không biết, cứ thỉnh thoảng ném vào hiệu Bombay đã đóng cửa ngay lúc ban chiều. Một đội lính tập phụ và lính cảnh sát, được phái đến giữ trật tự và canh phòng. Tiếp đến, một chiếc xe vòi rồng chạy vào đứng sững giữa phố, thụt nước vào công chúng, nhưng công chúng vẫn không chịu giải tán. Và tiếng đá ném vào hiệu Bombay vẫn cứ nghe sang sảng hoài.

Sau cùng, đội lính tập và lính cảnh sát phải chia làm hai tốp. Một tốp đi lùng trong chợ Đông Ba tìm xem ai quăng đá. Một tốp sắp hàng chữ nhất, dây thắt lưng cầm tay, đi choán cả ngang đường và lùa đuổi, đàn áp công chúng ra hai đầu phố.

Mãi đến 12 giờ khuya cuộc biểu tình mới dần dần giải tán.

Hiện hiệu Bombay kia đã bị các nhà chức trách buộc đóng cửa để trong thành phố khỏi mất trật tự, và trước mặt nhà, luôn luôn có cảnh sát đứng canh gác.

Việc lộn xộn này, ai cũng nói là việc của học sinh. Nhưng xét cho kỹ, anh em học sinh can thiệp chỉ một lúc đầu, còn sau thì công chúng hùa theo, một đám đông đến hàng nghìn người, thì không còn phải là việc của học sinh nữa.

Nguồn:

Sông Hương, Huế, s. 26 (30 Janvier 1937), tr. 7.

Chú thích

[a] Bản tin này không ký tên, tức là tác quyền thuộc về tòa soạn, cũng tức là có thể do chủ bút Phan Khôi viết.